The Relationship Between Sukuk Market and Economic Growth: Panel Causality Analysis

Transcription

1. Journal of Economics , Finance and Accounting – JEFA (2020), Vol.7(1). P.66-74 Avci THE RELATIONSHIP BETWEEN SUKUK MARKET AND ECONOMIC GROWTH: PANEL CAUSALITY ANALYSIS DOI: 10.17261/Pressacademia.2020.1182 JEFA- V.7-ISS.1-2020(7)-p.66-74 Tunahan Avci Erciyes University, Faculty of Aviation and Space Sciences, Department of Aviation Management, Kayseri, Turkey. tnavci@erciyes.edu.tr, ORCID: 0000-0003-0434-5834 Date Received: February 6, 2020 Date Accepted: March 22, 2020 To cite this document Avci, T., (2020). The relationship between Sukuk market and economic growth: panel causality analysis. Journal of Economics, Finance and Accounting (JEFA), V.7(1), p.66-74. Permemant link to this document: http://doi.org/10.17261/Pressacademia.2020.1182 Copyright: Published by PressAcademia and limited licenced re-use rights only. ABSTRACT Purpose- The aim of this study is to examine the relationship between countries' Sukuk market development and economic growth. Panel VAR analysis was applied to investigate whether there is a realtionship between these two factors. Methodology- In the analysis of the research, quarterly data of 2014Q1-2019Q2 period is used. Turkey, Kuwait, Malaysia, Pakistan, Saudi Arabian, Sudan, United Arab and Indonesia countries are included in the analysis. In the study, Dumitrescu Hurlin panel causality test was applied as a method. Sukuk and economic growth rates of the countries are used as a variable. Findings- According to the findings obtained as a result of the analysis, a one-way causality relationship is observed from the economic growth to the Sukuk growth rate. Conclusion- When the Sukuk and economic growth results are analyzed, there is no causality relationship from Sukuk growth rate to economic growth. However, a causality relationship has been identified from economic growth to Sukuk growth rate. When the economic growth variance decomposition results are analyzed, in the first period, the change in economic growth is fully explained by itself. When the Sukuk variance decomposition results are analyzed, 99.6% of the change in Sukuk in the first period is announced by itself. Keywords: Economic growth, Sukuk, panel causality, response analysis. JEL Codes: G19, G23, O16 SUKUK PAZARI VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİSİ: PANEL NEDENSELLİK ANALİZİ ÖZET Amaç- Bu çalışmanın amacı, ülkelerin Sukuk pazarı gelişimi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkisinin incelenmesidir. Bu iki faktör arasında bir ilişkinin olup olmadığı, Panel VAR analizi ile araştırılmaya çalışılmıştır. Yöntem- Araştırmanın analizinde, 2014Q1-2019Q2 dönemi çeyreklik veriler kullanılmıştır. Çalışmada Türkiye, Kuwait, Malezya, Pakistan, Sadi Arabistan, Sudan, Birleşik Arap Emirliği ve Endonezya ülkeleri analize dahil edilmiştir. Çalışmada, Dumitrescu Hurlin panel nedensellik testi yöntem olarak uygulanmıştır. Ülkelerin Sukuk ve ekonomik büyüme oranları değişken olarak kullanılmıştır. Bulgular- Yapılan analizler sonucunda elde edilen bulgulara göre, ekonomik büyümeden Sukuk büyüme oranına doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi görülmektedir. Sonuç- Sukuk ve ekonomik büyüme sonuçları incelendiğinde, Sukuk büyüme oranından ekonomik büyümeye doğru nedensellik ilişkisi görülmemiştir. Fakat, ekonomik büyümeden Sukuk büyüme oranına doğru bir nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Ekonomik büyümenin varyans ayrıştırma sonuçları incelendiğinde, 1. dönemde ekonomik büyümedeki değişimin tamamı kendisi tarafından açıklanmaktadır. Sukuk’un varyans ayrıştırma sonuçları incelendiğinde ise, 1. dönemde Sukuk’daki değişimin %99,6’sı kendisi tarafından açıklanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Ekonomik büyüme, Sukuk, panel nedensellik, tepki analizi JEL Kodları: G19, G23, O16 _____________________________________________________________________________________________________ DOI: 10.17261/Pressacademia.2020.1182 66
2. Journal of Economics , Finance and Accounting – JEFA (2020), Vol.7(1). P.66-74 Avci 1. GİRİŞ Son yıllarda İslami finansın en dinamik ürünlerinden biri olan Sukuk, günümüzde küresel finansal sistemin önemli bir parçası haline gelmektedir. Said and Grassa (2013), Sukuk pazarının gelecek yıllarda dünya çapında güçlü bir büyüme potansiyeline sahip olacağını belirtmişlerdir. Müslüman ülkelerdeki ihraççıların ve yatırımcıların İslami tercihlerine uygun alternatif bir ürün olan Sukuk, dünyanın pek çok yerinde ihraç edilmektedir. Başlangıçta, faizsiz işlem yapmak isteyenlerin finansman ve yatırım ihtiyaçları için ortaya çıksa da pek çok Müslüman ve gayrimüslim ülkelerde, hükümetler ve şirketler tarafından ekonomik ve sosyal projelerin finanse edilmesinde likidite aracı olarak kullanılmaktadır. Sukuk ihracıyla birlikte ülkelerin mal ve hizmet üretimi artabilecek, işsizliği ise azalabilecektir. Dolayısıyla, Sukuk pazarı ekonomik kalkınmada kilit bir rol oynayabilir ve ülkelerin gayri safi yurtiçi hasılalarını (GSYİH) destekleyebilir. Sukuk'un ticari faaliyetlerin finanse edilmesi veya maddi varlıkların üretilmesi için tahsis edilen hem tahvil hem de hisse senedi benzeri özellikleri taşıyan yatırım sertifikaları olduğunu belirtmiştir (Godlewski vd., 2013; Al-raeai vd., 2018: 334). İslami tahvil olarak bilinen Sukuk, İslami yatırım sertifikaları olarak tanımlanabilmektedir (Smaoui ve Ghouma, 2019: 3). Sukuk, varlığa dayalı şekilde ihraç edilen çeşitli türleri olan İslami finansal enstrümandır. Bu varlık, dini bakımdan duyarlılığı yüksek yatırımcılar ve finansal kuruluşlar tarafından genel olarak tercih edilmektedir. Sukuk ihraç eden kuruluşlar sermaye temin etmekte, bu varlığı satın alanlar ise dönemsel getiri elde etmekte ve vade sonunda kar paylarını almaktadırlar. İslami açıdan finansal piyasaları gelişmiş ülkeler, uluslararası alandaki yatırımcıları finansal piyasalarına çekmekte böylece reel sektörün gelişmesini sağlamaktadırlar (İçellioğlu, 2019: 44). Sukuk kendine has olarak bazı özelliklere sahiptir. Bunlar; *İslam hukukuna göre düzenlenir. *Faizli getiriler yerine kira geliri ve kâr payı söz konusudur. *Belirsizliğin fazla olduğu işlemlerden kaçınılır. * Borç senedi değildir. *Anapara ve kazanç, ihraççı tarafından garanti edilmez (Yılmaz, 2014). Ekonomik büyüme, ülkelerin refah düzeyindeki artışı ve yaşam standartlarında iyileşme sağlanabilmesi için önem arz etmektedir. Ülkelerin refah düzeyleri, bireylerin elde ettikleri gelirler ile talep ettikleri hizmet ve ürünleri karşılayabilme seviyelerini göstermektedir. Ekonomik büyüme, reel milli gelirin uzun dönemde artış göstermesidir. Bu artış ise, ülkedeki hizmet ve malların üretim miktarındaki yükselme olarak kabul edilmektedir (Şeker, 2018: 12). Bu çerçevede, bu çalışma aşağıdaki soruların cevabını aramaktadır: Araştırmaya konu olan ülkelerin (Türkiye, Kuwait, Malezya, Pakistan, Sudi Arabistan, Sudan, Birleşik Arap Emirliği ve Endonezya) ekonomik büyümesi ile Sukuk gelişimi arasında nedensellik ilişkilisi var mı? Dönemler itibari ile ülkelerin ekonomik büyümeleri, Sukuk pazarını pozitif etkilemekte mi? Dönemler itibari ile ülkelerin Sukuk gelişimi, ekonomik büyümeyi pozitif etkilemekte mi? Şoklar, ekonomik büyüme ve Sukuk üzerinde ne kadar etkili? Yapılan çalışmada ülkelerin Sukuk pazarı gelişimi ile ekonomik büyümeleri arasındaki ilişkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın analizinde, 2013-2018 dönemi çeyreklik veriler ile panel nedensellik analizi yapılmaktadır. Sukuk pazarı gelişiminin göstergesi olarak Sukuk büyüme oranı, ekonomik büyümenin göstergesi olarakta gayri safi yurtiçi hasılanın büyüme oranı kullanılmaktadır. Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde öncelikle Sukuk pazarı gelişimi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi araştıran çalışmaların literatür taramasına yer verilmiştir. Ardından yöntem ve veriler açıklanmıştır. Uygulama bölümü yapılan analiz çalışmalarını içermektedir. Son bölümde ise analiz sonuçlarına ilişkin değerlendirme ve öneriler sunulmuştur. 2. LİTERATÜR TARAMASI Son yıllarda İslami finansın önemli ürünlerinden biri olan Sukuk, çeşitli projelerin (ekonomik, sosyal, altyapı vb.) finansmanında yaygın olarak kullanılmaktadır. Küresel finansal sistem içerisinde yaygın olarak kullanılan bu ürünün, ekonomilerin kalkınmasına katkı sağladığı düşünülmektedir. Dolayısıyla yapılan çalışmada, ülkelerin Sukuk pazarı gelişimi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda bu kısımda Sukuk pazarı ile ekonomik kalkınma ilişkisini araştıran çalışmaların literatür incelemesine yer verilmiştir. Ahmad ve Radzi (2011), Malezya’ daki ekonomik koşulların Sukuk ihracı üzerindeki etkilerini araştırmışlardır. Sonuç olarak, gayri safi yurtiçi hasılanın Malezya'daki Sukuk ihracının belirleyici faktörlerinden olduğunu tespit etmişlerdir. Said ve Grassa (2013) tarafından yapılan araştırmada ekonomik büyümenin Sukuk pazarının gelişimini olumlu yönde etkilediğini ortaya koymuşlardır. _____________________________________________________________________________________________________ DOI: 10.17261/Pressacademia.2020.1182 67
3. Journal of Economics, Finance and Accounting – JEFA (2020), Vol.7(1). P.66-74 Avci Khoutem (2014) çalışmasında İslami bankaların Sukuk pazarı ile olan ilişkisini, Tunus’un ekonomik büyümesine katkı sağlayıp sağlamadığını araştırmıştır. Sonuç olarak, İslam bankaları ile Sukuk pazarları arasındaki ilişkilerin, ekonomik büyüme üzerinde kilit bir rol oynayabileceğini belirtmiştir. Echchabi vd. (2016), Suudi Arabistan'daki Sukuk ihracının ekonomik büyüme üzerinde bir etkisinin olmadığını tespit etmek için granger nedensellik analizinin uygulamışlardır. Sonuç olarak bir etkinin olmadığı tespit edilmiştir. Saleem, Fakhfekh ve Hachicha (2016) Sukuk İhracı ile ekonomik büyüme ilişkisini incelemişlerdir. Bulgulara göre, Sukuk ihracıyla ekonomik büyüme arasında güçlü bir ilişki olduğunu ortaya koymuşlardır. Echchabi vd. (2016) çalışmalarında 17 ülkenin Sukuk ihracının, ekonomik büyüme ve gelişme üzerindeki olası etkisini araştırmışlardır. Sonuçlara göre, Sukuk ihracının gayri safi yurt içi hasıla üzerinde etkili olduğunu tespit etmişlerdir. Dimitris vd. (2016) ve Naifar vd. (2017), Sukuk'un küresel şoklara maruz kalmadığını ya da finansal kriz sırasında bulaşma risklerine maruz kalmadığını belirtmişlerdir. Yine, Sukuk’un uluslararası yatırımcılara portföy çeşitliliği için yol gösterebileceği belirtmişlerdir. Smaoui ve Nechi (2017), Sukuk pazar gelişiminin ekonomik büyüme üzerindeki etkisini analiz etmişlerdir. Çalışmalarında, Sukuk pazar gelişiminin ekonomik büyümeye katkı sağladığına dair kanıtlar sunmuşlardır. Bulgular, Sukuk pazarının gelişiminin ekonomik büyümeyi olumlu yönde desteklediğini göstermektedir. Malikov (2017) çalışmasında, Sukuk’un Malezya ve Sudi Arabistan ülkelerinin ekonomik büyümeleri üzerindeki etkisini araştırmıştır. Sukuk ihraçlarından sonra Malezya ve Sudi Arabistan ekonomileri üzerinde önemli iyileşmelerin görüldüğünü belirtmiştir. Sari vd. (2018) çalışmalarında kurumsal Sukuk’un ekonomik büyüme üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkilerini tespit etmeye çalışmışlardır. Sonuç olarak, kısa ve uzun vadede Sukuk’un ekonomik büyüme üzerinde önemli bir etkisinin olduğunu tespit etmişlerdir. Muharam vd. (2019) Malezya ve Endonezya ülkelerinin yer aldığı çalışmalarında, Sukuk piyasası gelişimi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi incelemişlerdir. Bulgulara göre, Endonezya'da ekonomik büyüme ve Sukuk pazarının gelişimi arasında çift yönlü bir nedensellik, Malezya'da ise ekonomik büyüme ile Sukuk piyasası gelişimi arasında tek yönde nedensellik ilişkisi ortaya koymuşlardır. Sukuk ve ekonomik büyüme ilişkisini araştıran çalışmaların 2011 yılından sonra artmaya başladığı görülmektedir. Literatür taraması genel olarak değerlendirildiğinde, araştırmacıların çoğu Sukuk ile ekonomik büyüme arasında bir ilişkinin olabileceğini ortaya koymuşlardır. 3. YÖNTEM VE VERİLER Çalışmada, ülkelerin Sukuk pazarı gelişimi ile ekonomik büyümeleri arasındaki ilişki Panel VAR analizi ile incelenmektedir. Bunun için değişkenler arasındaki ilişkinin analiz edilmesinde Dumitrescu Hurlin panel nedensellik testi kullanılmaktadır. Yapılan çalışmada değişken olarak, ülkelerin çeyreklik bazdaki büyüme oranları (GDP) ve Sukuk büyüme oranları alınmıştır. Granger nedensellik testi için heterojenliğin dikkate alınmasına imkân tanıyan Dumitrescu Hurlin (2012) panel nedensellik analiz testi birimler arasındaki bireysel wald istatistikleri ortalamasını esas almaktadır. Herhangi bir bireyde veya ülkede var olan bir ilişkinin diğer bireylerde veya ülkelerde de ortaya çıkması olası durumdur. Yatay kesitsel bilginin kullanımı heterojenliğin dikkate alınmasını gerektirmektedir. Bu sebeple Dumitrescu-Hurlin, heterojen paneller için nedensellik testi önermesinde bulunmuşlardır (Ülgen ve Özalp, 2017: 228). Dumitrescu-Hurlin panel nedensellik testinde X ve Y, N sayıda birim için T dönem boyunca gözlemlenen iki durağan süreci ifade ettiğinde, t zamanında her bir birim (i) için, (1) numaralı eşitlikteki doğrusal heterojen modelini esas alır (Alper ve Oransay, 2015: 80).